ФОРТЕПИАНОЛЫҚ МИНИАТЮРА ФЕНОМЕНОЛОГИЯЛЫҚ ТАЛДАУ НЫСАНЫ РЕТІНДЕ: ҒЫЛЫМИ ЗЕРТТЕУ ТӘЖІРИБЕСІНЕН
##plugins.pubIds.doi.readerDisplayName##:
https://doi.org/10.65199/2617-6823-2026-20-1Ключевые слова:
фортепианолық миниатюра, феноменологиялық әдіс, музыкалық мағына, жанрАннотация
Мақаламыздың бірінші бөлімінде (Соколова) музыкатану ғылымында салыстырмалы түрде жуырда қолданыла бастаған феноменологиялық әдістің мазмұны қарастырылған болатын. Осы мақалада аталған әдістің мүмкіндіктерін фортепианолық миниатюра мысалында ашуға талпыныс жасаймыз. Бұл ретте феноменологиялық әдіс жүргізілген талдаудың жалғыз әдісі емес екенін атап өткен жөн. Сонымен қатар, оны қолдану музыкатану ғылымында дәстүрлі қолданылатын әдістер арқылы анықталмайтын қырларды ашуға мүмкіндік береді.
Эдмунд Гуссерльдің «заттардың өзіне қайта оралу» қағидатына және оның философиясының негізгі ұғымдарына – редукция, эпохэ, көкжиектілік (горизонттылық), интерсубъективтілікке сүйенетін феноменологиялық көзқарас фортепианолық миниатюраны жанрлық-стильдік, орындаушылық немесе педагогикалық мәселелер шеңберінен тыс қарастыруға мүмкіндік береді. Соның нәтижесінде оның тұтас көркемдік болмысының бұрын байқалмаған қырлары айқындалады.
Эдмунд Гуссерльдің идеяларына сәйкес феноменологиялық әдістің мәні зерттелетін нысанды (біздің жағдайда – фортепианолық миниатюраны) тек нақты дыбыстық көрініс ретінде ғана емес, уақыт пен жағдайға байланысты әртүрлі мағыналарды бойына жинақтайтын құбылыс ретінде қарастырылады. Бұл жағдайда зерттеуші мүмкіндігінше өзінің оқу тәжірибесінде қалыптасқан стереотиптерден бас тартып, ең алдымен шығарманы жеке қабылдау және сезіну тәжірибесіне сүйенуі тиіс. Сонымен қатар, феноменологиялық талдау барысында шығарманы жасаушының тәжірибесімен бірге, оны қабылдайтын ұжымдық тыңдарманның тәжірибесі де ескеріледі. Қойылған міндеттің күрделілігін түсіне отырып, музыкалық шығармаларды зерттеуде осы әдісті қолдану мәселесі бойынша ғылыми пікірталасқа ашық екенімізді білдіреміз.
Әдебиеттер тізімі
Список источников
Daruhadi, Gagah. “Phenomenological Method as a Theoretical Basis of Qualitative Methods.” International Journal of Social Health, vol. 3, no. 9, 2024, pp. 599–613. DOI: 10.58860/ijsh.v3i9.238.
Lochhead, Judy. “Phenomenological Approaches to the Analysis of Music: Report from Binghamton.” Music Theory Society of New York State, 1986, pp. 9–13.
Schidlof, Leo. The Miniature in Europe in the 16th, 17th, 18th and 19th Centuries. Vol. 1, Akademische Druck- u. Verlagsanstalt, 1964.
Асафьев, Борис. Музыкальная форма как процесс. Москва, Музыка, 1971, 376 с.
Беседы с Альфредом Шнитке / сост. и предисл. А. Ивашкина. Москва, Классика-XXI, 2005. 320 с.
Большая российская энциклопедия. URL: https://old.bigenc.ru/ (дата обращения: 01.10.2025).
Глебов, Игорь. Ценность музыки. De Musica. Петроград, Петроградская государственная академическая филармония, 1923.
Говар, Наталья. Фортепианная миниатюра отечественных композиторов XX – первой четверти XXI веков как историко-культурный и художественный феномен: дис. … д-ра искусствоведения. Краснодар, 2024, 634 с.
Дружкин, Юрий. Песня как социокультурный феномен. Обсерватория культуры, № 3, 2010, с. 63–67.
Зенкин, Константин. Фортепианная миниатюра и пути музыкального романтизма. Москва, МГК, 1997.
Малинковская, Августа. Класс основного музыкального инструмента. Искусство фортепианного интонирования. Москва, Владос, 2005.
Музыкальный энциклопедический словарь / гл. ред. Г. В. Келдыш. Москва, Советская энциклопедия, 1990. 672 с.
Назайкинский, Евгений. Поэтика музыкальной миниатюры. URL: http://harmony.musigidunya.az/rus/archivereader.asp?s=1&txtid=193#top (дата обращения: 15.01.2024).
Поповская, Ольга. Символическая программность в советской музыке 70–80-х годов: автореф. дис. … канд. искусствоведения: 17.00.02. Ленинград, 1990, 17 с.
Селицкий, Александр. Парадоксы бытовой музыки. URL: https://opentextnn.ru/music/interpretacija-teksta-muzyki/selickij-a-paradoksybytovoj-muzyki/ (дата обращения: 15.09.2025).
Сильвестров, Валентин. Дождаться музыки. Лекции-беседы. По материалам встреч, организованных С. Пилютиковым. Киев, ДУХ I ЛIТЕРА, 2010.
Соколова, Алла, и Наталья Говар. «Феноменологический метод в музыкальной науке». Eurasian Science and Arts, т. 1, вып. 16, октябрь 2025 г., сс. 18-33, doi:10.65199/2617-6823-2025-1-2.
Тынянов, Юрий. Литературный факт. Поэтика. История литературы. Кино. Москва, Наука, 1977, с. 255–269.
Уемов, Авенир. Аналогия в практике научного исследования. Москва, Наука, 1970, 264 с.
Фейнберг, Самуил. Пианизм как искусство. Москва, Классика-XXI, 2001.
Хрущева, Настасья. Метамодерн в музыке и вокруг нее. Москва, Группа компаний «РИПОЛ классик», 2020, 303 с.
Шабшаевич, Елена. Фортепианная музыка в концертной жизни Москвы XIX столетия. Москва, МГК, 2014, 648 с.
Эко, Умберто. Открытое произведение. Форма и неопределенность в современной поэтике / пер. с итал. А. Шурбелева. Санкт-Петербург, Symposium, 2006.
Яворский, Болеслав. Строение музыкальной речи. Москва, Типография Г. Аралова, 1908.
References
Asaf'yev, Boris. Muzykal'naya forma kak protsess [Musical Form as Process]. Moscow, Muzyka, 1971. (in Russian).
Besedy s Al'fredom Shnitke [Conversations with Alfred Schnittke]. Compiled and introduced by A. Ivashkin. Moscow, Klassika-XXI, 2005. (in Russian).
Bol'shaya rossiiskaya entsiklopediya [Great Russian Encyclopedia]. https://old.bigenc.ru/. Accessed 1 Oct. 2025. (in Russian).
Daruhadi, Gagah. "Phenomenological Method as a Theoretical Basis of Qualitative Methods." International Journal of Social Health, vol. 3, no. 9, 2024, pp. 599–613. https://doi.org/10.58860/ijsh.v3i9.238.
Druzhkin, Yury. "Pesnya kak sotsiokul'turnyi fenomen" ["Song as a Sociocultural Phenomenon"]. Observatoria kul'tury, no. 3, 2010, pp. 63–67. (in Russian).
Eco, Umberto. Otkrytoe proizvedenie. Forma i neopredelennost' v sovremennoi poetike [The Open Work: Form and Indeterminacy in Contemporary Poetics]. Translated by A. Shurbelev. Saint Petersburg, Symposium, 2006. (in Russian).
Feinberg, Samuil. Pianizm kak iskusstvo [Pianism as an Art]. Moscow, Klassika-XXI, 2001. (in Russian).
Glebov, Igor'. Tsennost' muzyki. De Musica [The Value of Music. De Musica]. Petrograd, Petrograd State Academic Philharmonic, 1923. (in Russian).
Govar, Natal'ya. Fortepiannaya miniatyura otechestvennykh kompozitorov XX – pervoi chetverti XXI vekov kak istoriko-kul'turnyi i khudozhestvennyi fenomen [The Piano Miniature by Russian Composers of the Twentieth and First Quarter of the Twenty-First Centuries as a Historical, Cultural, and Artistic Phenomenon]. Diss. Krasnodar, 2024. (in Russian).
Khrushcheva, Nastas'ya. Metamodern v muzyke i vokrug nee [Metamodern in Music and Around It]. Moscow, RIPOL Klassik, 2020. (in Russian).
Lochhead, Judy. "Phenomenological Approaches to the Analysis of Music: Report from Binghamton." Music Theory Society of New York State, 1986, pp. 9–13.
Malinkovskaya, Avgusta. Klass osnovnogo muzykal'nogo instrumenta. Iskusstvo fortepiannogo intonirovaniya [The Major Instrument Class: The Art of Piano Intonation]. Moscow, Vlados, 2005. (in Russian).
Muzykal'nyi entsiklopedicheskii slovar' [Encyclopedic Dictionary of Music]. Edited by G. V. Keldysh. Moscow, Sovetskaya entsiklopediya, 1990. (in Russian).
Nazaikinskii, Evgeny. Poetika muzykal'noi miniatyury [Poetics of the Musical Miniature]. http://harmony.musigidunya.az/rus/archivereader.asp?s=1&txtid=193#top. Accessed 15 Jan. 2024. (in Russian).
Popovskaya, Ol'ga. Simvolicheskaya programmnost' v sovetskoi muzyke 70–80-kh godov [Symbolic Programmaticity in Soviet Music of the 1970s–1980s]. Abstract of PhD diss. Leningrad, 1990. (in Russian).
Schidlof, Leo. The Miniature in Europe in the 16th, 17th, 18th and 19th Centuries. Vol. 1, Akademische Druck- u. Verlagsanstalt, 1964.
Selitskii, Aleksandr. Paradoksy bytovoi muzyki [Paradoxes of Everyday Music]. https://opentextnn.ru/music/interpretacija-teksta-muzyki/selickij-a-paradoksybytovoj-muzyki/. Accessed 15 Sept. 2025. (in Russian).
Shabshaevich, Yelena. Fortepiannaya muzyka v kontsertnoi zhizni Moskvy XIX stoletiya [Piano Music in Moscow's Concert Life of the Nineteenth Century]. Moscow, MGK, 2014. (in Russian).
Sil'vestrov, Valentin. Dozhdat'sya muzyki. Lektsii-besedy. Po materialam vstrech, organizovannykh S. Pilyutikovym [Waiting for Music: Lectures and Conversations. Based on Meetings Organized by S. Pilyutikov]. Kyiv, DUKh I LITERA, 2010. (in Russian).
Sokolova, Alla, and Natal'ya Govar. "Fenomenologicheskii metod v muzykal'noi nauke" ["The Phenomenological Method in Musicology"]. Eurasian Science and Arts, vol. 1, no. 16, 2025, pp. 18–33. https://doi.org/10.65199/2617-6823-2025-1-2. (in Russian).
Tynyanov, Yury. "Literaturnyi fakt" ["The Literary Fact"]. Poetika. Istoriya literatury. Kino [Poetics. Literary History. Cinema]. Moscow, Nauka, 1977, pp. 255–269. (in Russian).
Uyemov, Avenir. Analogiya v praktike nauchnogo issledovaniya [Analogy in the Practice of Scientific Research]. Moscow, Nauka, 1970. (in Russian).
Yavorskii, Boleslav. Stroenie muzykal'noi rechi [The Structure of Musical Speech]. Moscow, Tipografiya G. Aralova, 1908. (in Russian).
Zenkin, Konstantin. Fortepiannaya miniatyura i puti muzykal'nogo romantizma [The Piano Miniature and the Paths of Musical Romanticism]. Moscow, MGK, 1997. (in Russian).
Жүктеулер
жарияланды
Дәйексөзді қалай келтіруге болады
Выпуск
Раздел
Лицензия
Авторлық құқық (c) 2026 Eurasian Science and Arts
Бұл жұмыс Creative Commons атрибуты бойынша лицензияланған. 4.0 Халықаралық лицензия.
Журналда жарияланған ғылыми жарияланымдарға авторлық құқық олардың авторларына тиесілі. Журналдың мазмұны Creative Commons Attribution 4.0 (CC-BY) лицензиясы бойынша таратылады.
Лицензия шарттарын мына веб-сайттан табуға болады: https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/
