ТЛЕС ҚАЖҒАЛИҰЛЫНЫҢ КАМЕРАЛЫҚ ОРКЕСТР МЕН ФОРТЕПИАНОҒА АРНАЛҒАН «КОНЦЕРТШТЮК» ШЫҒАРМАСЫ XIX–XX ҒАСЫРЛАР ЖАНР ЭВОЛЮЦИЯСЫ КОНТЕКСІНДЕ
##plugins.pubIds.doi.readerDisplayName##:
https://doi.org/10.65199/2617-6823-2025-4-1Ключевые слова:
концертштюк, камералық-оркестрлік музыка, Тлес Қажғалиев, неоклассика, фактура, тембр, сонорика, остинатолық құрылым, концерттік принцип, интонациялық жүйе, XX ғасырдағы қазақстандық музыкаАннотация
Тлес Қажғалиевтің фортепиано мен камералық оркестрге арналған «Концертштюгі» қазақстандық камералық-оркестрлік неоклассиканың маңызды үлгілерінің бірі болып табылады. Бұл шығармада ықшам концерттік форма өзіндік фактуралық, тембрлік және драматургиялық шешімдермен толықтырылады. Мақаланың мақсаты – XIX–XX ғасырлардағы концертштюк жанрының эволюциясындағы тарихи-стильдік және құрылымдық-драматургиялық заңдылықтарды анықтау және Тлес Қажғалиевтің шығармасындағы оның неоклассикалық интерпретациясының ерекшеліктерін айқындау.
Талдау нәтижелері концерттік принциптің өзіндік трактовкасын айқындайды: ішекті аспаптар фактурасының пульсациясы, остинатолық формулалар, регистрлердің күрт ауысуы және tutti мен quasi solo қатынастарының айқын қарама-қарсылығы шығарманың драматургиялық негізін құрайды. Фортепиано дәстүрлі романтикалық солист рөлінде емес, оркестрлік фактураның құрылымдық-энергетикалық компоненті ретінде қызмет атқарады. Сонорлық тәсілдер, ішекті аспаптардағы кеңейтілген орындаушылық әдістер және тембрлік контрасттар көпқабатты дыбыстық кеңістік қалыптастырады. Бұл белгілер 1970-жылдардағы қазақстандық композиторлық мектепке тән еуропалық жанрлық үлгілер мен ұлттық интонациялық ойлауды синтездеуге ұмтылысты көрсетеді.
Зерттеудің ғылыми жаңалығы «Концертштюкті» концерттік және камералық-оркестрлік дәстүрлер тоғысында тұрған, редуцирленген концерттілік моделін жүзеге асыратын жанр эволюциясының бір кезеңі ретінде қарастыруында көрінеді. Нәтижесінде бұл туынды қазақстандық музыкадағы концерт жанрын неоклассикалық тұрғыда қайта пайымдаудың алғашқы тәжірибелерінің бірі екені анықталып, оның жанрдың одан арғы көпбағытты дамуына ықпал еткені көрсетіледі. Жұмыс қазақстандық академиялық музыкадағы заманауи үдерістерді зерттейтін орындаушылар, педагогтар және музыкатанушылар үшін практикалық маңызға ие.
Әдебиеттер тізімі
Список источников
Пантелеева, Юлия. Структурная поэтика фортепианного трио Николая Корндорфа [Пантелеева]. Современное музыковедение, 8(1), с.129-145. https://doi.org/10.56620/2587-9731-2024-1-129-145
Брагинская, Наталия. Неоклассические концерты Стравинского: Учебное пособие. СПб., 2005. 97 с.
Morrison, Landon Timbre Space: On the Flat History of a Multidimensional Metaphor. Music & Science, 7. https://doi.org/10.1177/20592043241268720 (Original work published 2024) Vol. 72 No. 12 Zeszyt specjalny.2024 https://doi.org/10.1177/20592043241268720
Tarasti, Eero Krzysztof Penderecki: An Existential Semiotic Study of His Sonoristic Works and Cello and Orchestra Concerto No. «Roczniki Humanistyczne» 2. Vol. 72 No. 12 Zeszyt specjalny 2024. с. https://czasopisma.tnkul.pl/index.php/rh/article/view/1417
Бородихина, Полина. История и эволюция музыкального жанра фортепианного концерта. Музыкальный альманах томского государственного университета. №12. 2021. с.93-112
Усова, Ольга. Усов, Артем. Стилистические особенности музыки Курта Швена в его сочинениях для балалайки. Вестник музыкальной науки. 2023. Т. 11, № 1. с.127–135. https://vestnik.nsglinka.ru/uploads/pdf/2023-T11-1/127-135.pdf
Иванов, Андрей Первый концерт для виолончели с оркестром К.Ю. Давыдова Opera musicologica №2 [12], 2012. с.34-38 http://old.conservatory.ru/files/OM_12_Ivanov_full.pdf
Simina, Renea. George Enescu's Concertstck for viola and piano: a theoretical analysis within the composer's musical legacy. Louisiana State University and Agricultural and Mechanical College, 2011.
Котлова, Генриетта. Кюй в системе жанров композиторского творчества. – Алматы: Альянс, 2004. – 250 с.
Тлеубергенов, Арман. Претворение этнической картины мира в творчестве Т. Кажгалиева. Диссертация на соискание степени доктора философии (PhD). Алматы, 2016. - 198 с.
Timothy Judd Schumann’s Konzertstück for Four Horns: A Novel Showcase for an Instrument Reborn. The Listeners’ Club https://thelistenersclub.com/2025/09/15/schumanns-konzertstuck-for-four-horns-a-novel-showcase-for-an-instrument-reborn/
References
Panteleeva, Yulia. “The Structural Poetics of Nikolai Korndorf’s Piano Trio.” Contemporary Musicology 8, no. 1: 129–145.
Braginskaya, Natalia. Neoclassical Concertos of Stravinsky: A Study Guide. St. Petersburg, 2005.
Morrison, Landon Timbre Space: On the Flat History of a Multidimensional Metaphor. Music & Science, 7. https://doi.org/10.1177/20592043241268720 (Original work published 2024) Vol. 72 No. 12 Zeszyt specjalny.2024 https://doi.org/10.1177/20592043241268720
Tarasti, Eero Krzysztof Penderecki: An Existential Semiotic Study of His Sonoristic Works and Cello and Orchestra Concerto No. «Roczniki Humanistyczne» 2. Vol. 72 No. 12 Zeszyt specjalny 2024. с. https://czasopisma.tnkul.pl/index.php/rh/article/view/1417
Borodikhina, Polina. “History and Evolution of the Musical Genre of the Piano Concerto.” Tomsk State University Musical Almanac, no. 12 (2021): 93–112.
Usova, Olga, Artem Usov. “Stylistic Features of Kurt Shwen’s Music in His Works for Balalaika.” Bulletin of Musical Science 11, no. 1 (2023): 127–135.
Ivanov, Andrey. “The First Cello Concerto by K. Y. Davydov.” Opera Musicologica 2 (12) (2012): 34–38.
Kotlova, Henrietta. The Kui in the Genre System of Kazakh Composers. Almaty: Alianz, 2004.
Simina, Renea. George Enescu's Concertstck for viola and piano: a theoretical analysis within the composer's musical legacy. Louisiana State University and Agricultural and Mechanical College, 2011.
Tleubergenov, Arman. Embodiment of the Ethnic Worldview in the Works of T. Kazhgaliyev. PhD diss., Almaty, 2016.
Timothy Judd Schumann’s Konzertstück for Four Horns: A Novel Showcase for an Instrument Reborn. The Listeners’ Club https://thelistenersclub.com/2025/09/15/schumanns-konzertstuck-for-four-horns-a-novel-showcase-for-an-instrument-reborn/
Жүктеулер
жарияланды
Дәйексөзді қалай келтіруге болады
Выпуск
Раздел
Лицензия
Авторлық құқық (c) 2025 Eurasian Science and Arts
Бұл жұмыс Creative Commons атрибуты бойынша лицензияланған. 4.0 Халықаралық лицензия.
Журналда жарияланған ғылыми жарияланымдарға авторлық құқық олардың авторларына тиесілі. Журналдың мазмұны Creative Commons Attribution 4.0 (CC-BY) лицензиясы бойынша таратылады.
Лицензия шарттарын мына веб-сайттан табуға болады: https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/
