ҚАЗАҚСТАН КАМЕРАЛЫҚ МУЗЫКАСЫНЫҢ АСПАПТЫҚ АНСАМБЛЬДЕРІ: ТАРИХИ-ТАЛДАМАЛЫҚ ШОЛУ
##plugins.pubIds.doi.readerDisplayName##:
https://doi.org/10.65199/2617-6823-2025-1-3Ключевые слова:
камералық-аспаптық музыка, дуэт, трио, квартет, композитор, ансамбльдік құрамАннотация
Қазіргі Қазақстанның камералық ансамбльдік музыкасы – композиторалардың жанрлық және тембрлік әртүрлілікке деген тұрақты қызығушылығына толы академиялық мәдениеттің көпқабатты және мазмұнды құбылысы. Зерттеудің мақсаты – XX–XXI ғасырлардағы қазақ композиторларының камералық музыка жанрында аспаптық ансамбльдердің дамуын тарихи-аналитикалық тұрғыда қарастырып, олардың жанрлық және тембрлік әртүрлілігін анықтау. Зерттеуде тарихи-аналитикалық және теориялық әдістер пайдаланылды. Дуэт, трио, квартет, квинтет секілді әртүрлі ансамбльдік формаларды, сондай-ақ дәстүрлі емес аспаптық құрамдарды қамтитын көптеген композиторлардың шығармалары қарастырылды. Ұлттық композиторлық ойлау жүйесінің эволюциясын бейнелейтін жанрлық ерекшеліктер мен тембрлік басымдылықтар анықталды.
Орындаушылық және педагогикалық тәжірибеде ең орнықты жанр – фортепианомен қатар скрипка, виолончель және үрмелі аспаптарға арналған дуэттер екені айқын. Сонымен қатар, домбыра мен қобыз сияқты қазақтың ұлттық аспаптарына арналған шығармалар – дәстүрлі де, заманауи эксперименттік үлгіде де белсенді даму жолында. Трио, квартет және квинтет жанрлары тембрлік палитраны кеңейтуге, классикалық формалар мен ұлттық интонацияларды біріктіруге бағытталған тенденцияларды көрсетеді.
Алайда жазылған шығармалардың көптігіне қарамастан, олардың біршамасы әлі де кеңінен танымал емес және сирек орындалады. Бұл композиторлық шығармашылық пен орындаушылық тәжірибе арасындағы алшақтықты аңғартады. Көбінесе бұл жағдай ноталық материалдың шектеулі қолжетімділігімен, орындаушылардың хабардарлығының аздығымен немесе кей жағдайда сәтсіз композициялық шешімдермен байланысты. Дегенмен, осындай шығармалардың өмірге келуінің өзі музыкалық өнердің дамуын білдіретін маңызды құбылыс. Көп жағдайда бұл шығармалар белгілі орындаушылар мен ұстаздардың бастамасымен дүниеге келіп жатады, бұл композиторлық үдеріс пен педагогикалық-орындаушылық саланың өзара байланысын дәлелдейді.
Зерттеудің жаңалығы – қазіргі қазақстандық ансамбльдік музыкадағы камералық мұраларды жүйелеу, көпшілікке беймәлім, бірақ көркемдік құндылығы жоғары шығармаларды анықтау, сондай-ақ жаңашыл бағыттарды айқындау. Бұл еңбектің орындаушыларға, педагогтарға, композиторларға және зерттеушілерге практикалық маңызы зор.
Әдебиеттер тізімі
Gakkel’, Leonid. Kamernaya muzyka: yavleniya i problemi. Dekabr’skie lektsii [Chamber music: Phenomena and Problems. December Lectures]. Moscow, 1991. (In Russian)
Golovyants, Tamara. Kamerno-instrumental’naya ansamblevaya muzyka Uzbekistana [Chamber-Instrumental Ensemble Music of Uzbekistan]. Tashkent, Fan, 1990. (In Russian)
Dadasheva, Ol’ga. Kamerno-instrumental’naya muzyka Turkmenistana: Problemy ehvolyutsii. Stil’. Yazyk [Chamber-Instrumental Music of Turkmenistan: Problems of Evolution. Style. Language]. 1991, Kiev State Conservatory, PhD thesis’s abstract. (In Russian)
Dapkviashvili, Tamara. Kamernye instrumental’nye ansambli i osnovnye printsipy ansamblevogo ispolnitel'stva [Chamber Instrumental Ensembles and the Basic Principles of Ensemble Performance]. Tbilisi, Khelovneba, 1989. (In Russian)
Dernova, Varvara. “Instrumental’naya Muzyka.” [“Instrumental music.”]. Ocherki po istorii kazakhskoi sovetskoi muzyki [Instrumental Music. Essays on the History of Kazakh Soviet Music]. Edited by Akhmet Zhubanov. Alma-Ata, Kazgoslitizdat, 1962, pp. 184–199. (In Russian)
Dzhumakova, Umitzhan. Tvorchestvo kompozitorov Kazakhstana 1920-1980-kh godov. Problemy istorii, smysla i tsennosti [The Work of Kazakh Composers of the 1920s–1980s: Problems of History, Meaning and Value]. Astana, Foliant, 2003. (In Russian)
Dzhumakova, Umitzhan, and Nurgiyan Ketegenova. Kazakhskaya muzykal’naya literatura 1920-1980 [Kazakh Musical Literature 1920-1980]. Almaty, Gylym, 1995. (In Russian)
Katonova, Natal’ya. Ansambl’ dvukh fortepiano v XX veke. Tipologiya zhanra [The Two-Piano Ensemble in XX Century.The Typology of the Genre]. Moskva, 2002. (In Russian)
Kotlova, Genriehtta. “Kamerno-instrumental'naya muzyka Kazakhstana (k voprosu ob ehvolyutsii zhanra).” [“Chamber-Instrumental Music of Kazakhstan (On the Question of the Genre’s Evolution).”]. Sbornik nauchno-teoreticheskikh statei pamyati I.Dubovskogo, Alma-Ata, 1990, pp. 123–138. (In Russian)
Kotlova, Genriehtta. Kyui v sisteme zhanrov kompozitorskogo tvorchestva [The Kui in the System of Composer’s Genres]. Almaty, Al’yans, 2004. (In Russian)
Kompozitory Kazahstana. Tvorcheskie portrety [Composers of Kazakhstan: Creative Portraits]. Vol. 1. Almaty, Almaty-Bolashak, 2012. (In Russian and Kazakh)
Kompozitory Kazahstana. Tvorcheskie portrety [Composers of Kazakhstan: Creative Portraits]. Vol. 2. Almaty, Almaty-Bolashak, 2012. (In Russian and Kazakh)
Kompozitory Kazahstana. Tvorcheskie portrety [Composers of Kazakhstan: Creative Portraits]. Vol. 3. Almaty, Almaty-Bolashak, 2012. (In Russian and Kazakh)
Rodnomu vuzu – nash talant: (vypuskniki-kompozitory) [Our Alma Mater, Our Talent: Alumni-Composers]. Edited by N.S.Ketegenova. Almaty, Oner, 2005. (In Russian)
Nedlina, Valeriya. Puti razvitiya muzykal'noi kul'tury Kazakhstana na rubezhe XX-XXI stoletii [Ways of Development of Kazakhstani Musical Culture at the Turn of the 20th–21st Centuries]. 2017, Tchaikovsky Moskow State Conservatory, PhD thesis’s abstract. (In Russian)
Pol’skaya, Irina. Kamernyi ansambl’: istoriya, teoriya, ehstetika [The Chamber Ensemble: History, Theory, Aesthetics]. Khar’kiv, Kharkiv State Academy of Culture, 2001. (In Russian)
Pol’skaya, Irina. “Genezis i ehvolyutsiya kamerno-ansamblevykh zhanrov.” [“Genesis and Evolution of Chamber-Ensemble Genres.”]. Nauchnye trudy Belorusskoi gosudarstvennoi akademii muzyki [Scientific Works of the Belarusian State Academy of Music]. Vol. 42. Minsk, 2017, pp. 61–81. (In Russian)
Pol’skaya, Irina. “Kamernaya muzyka i kamernyi ansambl.” [“Chamber Music and Chamber Ensemble.”]. Vestnik Mezhdunarodnogo Slavyanskogo universiteta: Seriya “Iskusstvovedenie”, Vol. 3, no. 6, 2000, pp. 57–60. (In Russian)
Raaben, Lev. Kamernaya instrumental'naya muzyka pervoi poloviny XX veka [Chamber Instrumental Music of the First Half of the 20th Century]. Leningrad, Sovetskii kompozitor, 1986. (In Russian)
Ter-Simonyan, Margarita. Kamernaya instrumental'naya ansamblevaya muzyka Armenii [Chamber-Instrumental Ensemble Music of Armenia]. Erevan, Academy of Sciences, 1974. (In Russian)
Tsaregorodtseva, Lyubava. Ehvolyutsiya zhanra bol'shogo kamerno-instrumental'nogo ansamblya s uchastiem fortepiano [The Evolution of the Genre of Large Chamber-Instrumental Ensemble with Piano]. Tambov, 2005. (In Russian)
Жүктеулер
жарияланды
Дәйексөзді қалай келтіруге болады
Выпуск
Раздел
Лицензия
Авторлық құқық (c) 2025 Eurasian Science and Arts
Бұл жұмыс Creative Commons атрибуты бойынша лицензияланған. 4.0 Халықаралық лицензия.
Журналда жарияланған ғылыми жарияланымдарға авторлық құқық олардың авторларына тиесілі. Журналдың мазмұны Creative Commons Attribution 4.0 (CC-BY) лицензиясы бойынша таратылады.
Лицензия шарттарын мына веб-сайттан табуға болады: https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/
