ХХ ҒАСЫРДЫҢ БІРІНШІ ЖАРТЫСЫНДАҒЫ ҚАЗАҚ ЗИЯЛЫЛАРЫНЫҢ ӨНЕРІНІҢ ДИСКУРСЫ: УТОПИЯЛЫҚ НАРРАТИВ
##plugins.pubIds.doi.readerDisplayName##:
https://doi.org/10.65199/2617-6823-2025-1-1Ключевые слова:
өнер, утопиялық баяндау, тарих, қоғам, әділет, руханият, қазақтардың дүниетанымы, утопиялық эксперименттер, бостандық, идеология, идеалАннотация
ХХ ғасырдың бірінші жартысындағы қазақ интеллигенциясының өнер дискурсында тарихи ретроспективаның оптикасындағы қазақ дүниетанымының шекарасындағы утопиялық нарратив орын алады.
Кеңес дәуірінде рухани, жасампаздық күш салынбағандықтан оң арсеналға да, әсерге де жете алмаған утопиялық эксперименттер жүргізілді, идеяның өзі, теорияның жер бетіндегі нұрлы жұмаққа жетуі қажет болатындай етіп таңдалды, бірақ тарих көрсеткендей, іс жүзінде тәжірибе одан да сорақы болып шықты, орасан зор механизмде қазақ халқының ғасырлар бойы қалыптасқан мәдениеті, дүниетанымы, дала философиясы, көзқарас табиғаты ескерілмеді.
Зерттеуде утопиялық нарративтер призмасы арқылы идеалға назар аударады. Ол еркін, рухани қоғам мен тұлғаны қалыптастырудағы сенім, арман, үміт ретінде қарастырылады. ХХ ғасырдың бірінші жартысындағы жағдайларда қоғам осындай идеалға мұқтаж болды. Бұл рөлді мемлекет ұстанған көзқарастар, идеология және құндылықтар жүйесі атқарды.
Әдебиеттер тізімі
Abuseitova, Meruert. Istoriya Kazahstana i Centralnoj Azii [History of Kazakhstan and Central Asia]. Almaty, Bilim, 2001. (in Russian)
Akhmetov, Zaki. O yazyke kazahskoj poezii [On the Language of Kazakh Poetry]. Almaty, Mektep, 1970. (in Russian)
Akiner, Shirin. Formirovanie kazahskogo samosoznaniya. Ot plemeni k nazionalnomu gosudarstvu [Formation of Kazakh Self-Consciousness. From Tribe to Nation-State]. Almaty, Gylym, 1998. (in Russian)
Beisembiev, Kasym. Progressivno-demokraticheskaya i marksistskaya mysl v Kazahstane v nachale dvadcatogo veka [Progressive-Democratic and Marxist Thought in Kazakhstan in the Early 20th Century]. Almaty, Science, 1965. (in Russian)
Bekezhanov, Kalizhan. Istoriya kazahskoj literatury [History of Kazakh Literature]. Almaty, Science, 1979. (in Russian)
Berg, Mikhail. Bez opravdaniya. Kommunisticheskaya utopiya: zhizn posle smerti [Without Justification. Communist Utopia: Life After Death]. mberg/net/. Accessed 3 September 2025. (in Russian)
Chernysheva, Tatyana. O hudozhestvennoj forme utopii [On the Artistic Form of Utopia]. nir/ru. Accessed 20 August 2025. (in Russian)
Janaidarov, Orynbaj. Moya strana Kazahstan [My Country Kazakhstan]. Almaty, Balausа, 2002. (in Russian)
Kozybaev, Manas. Kozybaev Iliyas. Istoriya Kazakstana [History of Kazakhstan]. Almaty, Atamura, 1993. (in Russian)
Kozybaev, Manas. Velikij Oktyabr I socialno-economicheskij progress Kazahstana [Great October and Socio-Economic Progress of Kazakhstan: Historiography: Experience and Problems]. Almaty, Science, 1987. (in Russian)
Platonov, Andrey. Kotlovan: Izbrannaya Proza [The Foundation Pit: Selected Prose]. Moscow, Book Chamber, 1988. (in Russian)
Satpaeva, Shamshiyabanu, and Khasen Adibaev. Kazahskaya literatura [Kazakh Literature]. Almaty, Mektep,1985. (in Russian)
Shishulkin, Sergei. “Utopicheskoe soznanie kak osobaya forma tsennostnogo otnosheniya k socialnoi realnosti.” [“Utopian Consciousness as a Special Form of Value Relation to Social Reality.”]. International Moscow Scientific-Practical Conference: Values of the Intelligible World. Nosov Magnitogorsk State Technical University, Magnitogorsk, 2004, pp. 56–64. (in Russian)
Sydykov, Yerlan. Rossiysko-Kazakhstanskiye otnosheniya na etape stanovleniya totalitarnoy sistemy [Russian-Kazakhstani Relations at the Stage of Formation of a Totalitarian Superethnic Power]. Almaty, Gylym, 1998. (in Russian)
Toraigyrov, Sultanmahmut. Izbrannye proizvedeniya [Selected Works]. Almaty, Zhazushy, 1976. (in Russian)
Utkin, Iliya. Global-Grad [Global-City]. Moscow, 2005. (in Russian)
Жүктеулер
жарияланды
Дәйексөзді қалай келтіруге болады
Выпуск
Раздел
Лицензия
Авторлық құқық (c) 2025 Eurasian Science and Arts
Бұл жұмыс Creative Commons атрибуты бойынша лицензияланған. 4.0 Халықаралық лицензия.
Журналда жарияланған ғылыми жарияланымдарға авторлық құқық олардың авторларына тиесілі. Журналдың мазмұны Creative Commons Attribution 4.0 (CC-BY) лицензиясы бойынша таратылады.
Лицензия шарттарын мына веб-сайттан табуға болады: https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/
